ساعت کاری به صورت شبانه روزی
ساعت کاری به صورت شبانه روزی

اشتراک گذاری در

Share on telegram
Share on whatsapp
Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter
Share on email

راهنمای کامل برای شناخت، تشخیص و درمان بیماری سل

 

 

شاید در ذهنتان سوالاتی درباره اینکه سل چیست وچه تفاوت هایی بین بیماری سل وکرونا وجود دارد پیش آمده باشد. در اینجا توضیحاتی  درباره اینکه سل چیست ارائه می دهیم سپس علائم ونشانه هایی که بتوان با آن این دو بیماری را از هم تفکیک داد شرح میدهیم .

بیماری سل،یک بیماری عفونی مهلک برای گروهای حساس مانند کودکان ،سالمندان وافراد دارای نقص ایمنی است که عمدتا بخش ریه (شش)بدن را درگیر میکند اما می تواند برسایر قسمت های بدن (توضیح داده خواهد شد)نیز اثرگذار باشد . اولین رتبه مرگ در جهان براثر بیماری های عفونی را بیماری سل به خود اختصاص داده است حتی بیشتر از ایدز!

 

بیماری سل در هر جامعه شیوع متفاوتی دارد. معمولا  در یک جامعه ،افراد آلوده به HIV-ایدز و کسانی که بهداشت فردی واجتماعی را رعایت نمی کننددرگیر بیماری سل می شوند.

رنج سنی افراد مبتلا به بیماری سل در کشورهای درگیر این بیماری 75%موارد ابتلا به گروه سنی فعال جامعه (15-54 سال سن)تعلق میگیرد.امیدواریم با مطالعه ی مطالب این سایت به پاسخی مناسب مبنی براینکه سل چیست ودرمان آن چگونه است برسید.

 

سل

 

 

عامل بیماری سل چیست؟

عامل بیماری سل باکتری هایی از گونه مایکوباکتریا هستند که معمول ترین آن ها در شیوع، نوع مایکو باکتریوم توبرکلوزیس می باشد.نام بیماری سل در گذشته < تب لازم> بوده است واکنون در بعضی از مناطق برحسب عامل بیماری سل با نام توبرکلوزیس مطرح میشود.عامل بیماری سل توانایی آلودگی هر قسمت از بدن انسان را دارد.

اما معمولا ریه را درگیر میکند(سل ریوی). این عامل در قطرات تنفسی فرد مبتلا به سل ریوی وجود دارد وهنگامی که فرد مبتلا عطسه ،سرفه ،خنده یا حتی فریاد میکشدعامل بیماری سل را در هوا منتشر میکند وسبب شیوع بیماری سل در اجتماع میگردد.

نکته: طول عمر عامل بیماری سل در خلطی که فردمبتلا تولید میکند(البته خلط خشک) یا درگرد وغبارمعلق موجود در محیطی که این فرد قبل تنفس داشته است(حتی زمانی که فرد مبتلا به بیماری سل، محیط را ترک کرده است) 8-10 روز خواهد بود.این طول عمر در خلط حاوی آب که درحال تجزیه ست یا در خاک سرد وقسمت های سایه حداقل 6 ماه است .

انواع سل

نحوه تشخیص وآزمایشات تجویزی بر اساس انواع سل متفاوت است .

بیماری سل را میتوانیم  برحسب عضوی که در بدن هدف قرار می دهد تقسیم کنیم به انواع سل :

1.سل ریوی

2.سل خارج ریوی

یا براساس میزان بروز علائم در فرد مبتلا تقسیم کنیم به انواع سل :

1.سل فعال

2. سل نهفته

 

سل ریوی

یکی از انواع سل که  فقط اندام های سیستم تنفسی را درگیر میکند ، سل ریوی نام دارد.در یک جامعه ای که درگیربیماری سل است  90 درصد مبتلایان ، با  سل ریوی دست به گریبان هستند.از این 90 درصدحدود 25 درصدهیچ علامتی ندارند وبدون علامت محسوب میشوند(سل نهفته).

دربیماری سل ریوی فرد مبتلا دارای درد قفسه سینه وسرفه های طولانی مدت است که به تولید خلط منتهی میشوددر بعضی از موارد فردمبتلا به بیماری سل ، شاهد سرفه های خونین در مقدارکم خواهد بودو در موارد خیلی نادر، عفونت ناشی ازعامل بیماری سل باعث تضعیف شریان ریوی شده وبه خونریزی شدید به نام آنوریسم راسموسن می انجامد.گاهی بیماری سل تبدیل به یک بیماری مزمن شده وباعث ایجاد زخم های گسترده درقسمت نرمه فوقانی ریه میشود.قسمت فوقانی ریه نسبت به قسمت تحتانی ریه درگیری بیشتری دارد .

مهمترین علائم سل ریوی (سل فعال):

  • تب
  • لرز
  • تعریق شبانه
  • از دست دادن اشتها
  • کاهش وزن
  • خستگی مفرط
  • سرفه مزمن با خلط آغشته به خون

 

سل خارج ریوی

یکی دیگراز انواع سل که اندام های خارج از دستگاه تنفسی را درگیر میکند سل خارج ریوی است.یک فرد مبتلا به بیماری سل می تواند هم زمان هم سل ریوی ،هم سل خارج ریوی داشته باشد . سل خارج ریوی بیشتر در افراد دارای نقص سیستم ایمنی (ایدز – ام اس و….) وکودکان مشاهده شده است.50 درصد مبتلایان به این نوع از بیماری ، افراد مبتلا به ایدزهستند.در سل خارج ریوی  برحسب اینکه کدام عضو درگیرعامل بیماری سل است نام گذاری انجام میشود .

انواع سل در سل خارج ریوی :

  1. سیستم عصبی مرکزی(مننژیت سلی)
  2. دستگاه ادراری تناسلی(سل ادراری تناسلی)
  3. سیستم لنفاوی(سل غددلنفاوی گردن)
  4. شش شامه(پلورزی سلی)
  5. استخوان ها ومفاصل (سل ستون فقرات – وقتی سل خارج ریوی در استخوان گسترش می یابدبا نام سل استخوانی شناخته میشود)

 

بیماری سل واگیرداراست؟

بیماری سل در دو دهه اخیر، 3 همه گیری را برای جهانیان رقم زده است این نشان ازمیزان اهمیت بیماری سل واگیردار برای بشریت دارد.با اینکه علم پزشکی گام های بزرگی در جهت پیشرفت خود برداشته است اما هنوزاز درمان وریشه کنی کامل بیماری سل واگیردارعاجز مانده است. براساس نظر کارشناسان ،یک سوم جمعیت کل جهان مبتلایان به بیماری سل از نوع  <m.tuberculosis>(مایکو باکتریوم توبرکلوزیس) هستندو با روند ابتلای یک نفردرهر ثانیه به تعداد افراد مبتلا به بیماری سل افزوده میشود .

از 100درصد مبتلایان به بیماری سل، 90 درصد سل ریوی و10 درصد سل خارج ریوی دارند. قسمت اعظم بیماران درگیر سل در گروه دارای بیماری سل واگیردار قرار میگیرند ومیزان بروز بیماری سل واگیرداردر مردان بیشتراز زنان است.

 

همانطور که گفته شد بیماری سل برحسب بروز علا ئم به دو نوع 1.سل فعال 2.سل نهفته تقسیم می شود .

 

  • سل  فعال : اگر فرد مبتلا به بیماری سل دارای علائم ونشانه های ظاهری  از قبیل تب لرز و…. باشد  این نوع از بیماری سل واگیردار است.سل فعال با آزمایشات میکروسکوپی وکشت میکروبیولوژیک وهمچنین رادیولوژی (عکس از قفسه سینه با X-raY )قابل تشخیص است.

 

  • سل نهفته: اگر فرد مبتلابه بیماری سل هیچ گونه نداشته باشداین نوع ازبیماری سل، واگیردار ومسری نیست  اما امکان تبدیل شدن به سل فعال را در آینده دارد .باکتری غیر فعال در طی آزمایشات در بدن شخص مبتلا به بیماری سل نهفته یافت میشود. سل نهفته با تست پوستی توبرکولین (TST ) و آزمایش خون قابل شناسایی است.

 

درمان بیماری سل

 

 

درمان بیماری سل

درمان دارویی ،اساس درمان بیماری سل می باشدکه به صورت رایگان در کلیه مراکزبهداشتی درمانی انجام می شود. در بیشتر مواقع پس از 2هفته از آغاز درمان موثر،خطر ابتلا به سل واگیردار توسط اطرافیان از بین رفته ومنبع عفونت با تکمیل دوره درمان از جامعه حذف خواهد شد.

بزرگترین مشکلی که در درمان بیماری سل وجود دارداین است که عامل بیماری سل نسبت به آنتی بیوتیک ها در طی سالیان گذشته مقاوم شده وبا پدیده ای به نام سل مقاوم دربرابرداروهای چندگانه روبه رو هستیم. درمان بیماری سل دشوارو مستلزم استفاده طولانی مدت از آنتی بیوتیک های متعدد است افرادی هم که با فرد مبتلا در ارتباط بوده اند باید غربالگری وتحت درمان بیماری سل قرار گیرند .

 

تقسیم بندی بر حسب مقاومت عامل بیماری سل در برابر دارو:

 

MDR-TB  : به مقاومت در برابر دو داروی موثررده اول سل (ایزونیازید وریفامپیسین ) در اصطلاح  MDR_TB میگویند

سل بسیار مقاوم در برابر دارو: مقاومت عامل بیماری سل در برابر سه یا بیشتر از سه داروی آنتی بیوتیک موجود در داروهای رده دوم از شش کلاس را دربرمیگیرد

سل کاملا مقاوم در برابر دارو: مقاومت عامل بیماری سل دربرابر تمام داروهای حال حاضردر جهان .

در درمان بیماری سل سخت ترین درمان متعلق سل کاملا مقاوم در برابرداروست. هر چه مقاومت عامل بیماری سل در برابر دارو بیشتر باشد درمان بیماری سل طولانی ترو پرهزینه تر است.

 

واکسن سل

 

تهیه یک واکسن سل موثر،دشوار است .برای جلوگیری از ابتلای همگانی  به سل بایدمردم را غربالگری وبا واکسن bacillus calmette-guerinواکسینه کرد.

این واکسن  (ب.ث.ژ )برای  پیشگیری ازابتلا به بیماری سل مورد استفاده قرار میگیرد واکسن سل کشف آلبرت کالمت گورین است که از باسیل ضعیف شده بیماری سل گاوی به دست آمده است.

نام واکسن سل  برگرفته از نام کاشف ونوع میکروب است.این واکسن می تواند پس از تزریق تا 15سال در برابر ابتلا به بیماری سل ایمنی ایجاد کند البته میزان اثربخشی واکسن سل باتوجه به جغرافیای انسانی وآزمایشگاهی متفاوت خواهد بود.

هر کشور برنامه متفاوتی را برای برخورد با بیماری سل ونحوه تزریق واکسن سل اجرا میکند.در بعضی از کشورها مانند ایران برای کنترل بیماری سل تزریق (ب.ث.ژ) در سنین کودکی انجام می شودویا در بعضی از کشورها مانند آمریکا ، تزریق عمومی در برنامه دولت نیست و فقط استفاده از آن را توصیه می کنند تزریق این واکسن در بزرگسالی کم اثردر پیشگیری اما  روی آزمایش پوستی اثرگذار است وبهتر است انجام نشود.

 

آیا بیماری سل خطرناک است؟

برای پاسخ به این پرسش که آیا  بیماری سل خطرناک است یا نه؟ باید دید  بیماری سل چه اثری در بدن انسان دارد وزمینه بروزآن در چه شرایطی فراهم می شود . ممکن است انسان در بدن خود باکتری غیر فعال (سل نهفته)داشته باشد در گذر زمان هنگام  ضعیف شدن سیستم ایمنی تبدیل به سل فعال شده وبا توجه به عضو آسیب پذیر، در بدن منتشر شود.در بدن افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند(افراد مبتلا به ایدز،ام اس  و…) بیماری سل خطرناک تلقی میشود موادغذایی ومصرفی که سیستم ایمنی را تضعیف میکنند باعث افزایش خطر ابتلا به بیماری سل در فردمیشوند.

این مواد عبارتند از:

دخانیات (قلیون ،سیگارو…..)

داروهای شیمی درمانی

داروهای استفاده شده برای عمل پیوند اعضا

اصولا هر فردی که 3هفته سرفه های مزمن بدون شناخت علت داشته باشد در لیست مظنونین مبتلا به بیماری سل قرار گرفته وعلت آن مورد بررسی قرار میگیردتا درجامعه وضعیت بیماری سل خطرناک وتبدیل به همه گیری نشود. در ایران با توجه به اقدامات انجام گرفته مثل واکسیناسیون (ب.ث.ژ)کاهش چشمگیر شیوع سل در دهه های اخیررا شاهد بودیم از نظر سختی بیماری  و فعال شدن بیماری سل نهفته در فرد، بیماری سل خطرناک است وباید توسط همه افراد اجتماع جدی گرفته شود.

 

 

علائم سل

 

 

درمان سل در منزل

در درمان سل در منزل برای  افرادی که به سل نهفته یا پنهان مبتلا هستند از یک نوع آنتی بیوتیک استفاده مبشود و برای درمان بیماری سل فعال از چندین آنتی بیوتیک استفاده میشود. در صورت ابتلای یک شخص به بیماری سل، احتمال مبتلاشدن افراد خانواده یا همکاران در محیط کار ،بیشتر از سایرین است.بدین منظور درمان سل در منزل سعی شود جمعی باشد.

اگر زیر نظر پزشک دارو مصرف میکنید .این 10 نکته را برای درمان سل در منزل رعایت کنید:

  1. داروی تجویز شده را به طور منظم مصرف کنید
  2. دوره درمان بیماری سل را کامل کنید.
  3. یک دفترچه یادداشت معین جهت داشتن برنامه زمانی مشخص برای مصرف داروداشته باشید .
  4. استفاده از ابزار هشدار دهنده ی زمان .
  5. زمان مصرف داروهای خود را بین وعده های غذایی قرار دهید.
  6. در صورت مشاهده هرگونه عوارض دارو، مصرف دارو را قطع وبه پزشک خود اطلاع دهید.
  7. از مصرف الکل جدا خودداری کنید.
  8. برنامه غذایی مناسب برای بیماری سل داشته باشید
  9. برای بالا بردن سیستم ایمنی بدن، ورزش کنید.
  10. استرس را از زندگیتان دور کنید

اگر شما سوالی درباره درمان سل در منزل یا بیماری سل داشته باشید، می توانید با مرکز شبانه روزی کیان تماس بگیرید و از کارشناسان مربوطه بخواهید تا شما را راهنمایی کنند.

در دانستن باید ها ونباید های بیماری سل _درمان سل در منزل وتمایز آن با کرونا (COVID-19 ،از نظرات کارشناسان ومتخصصان کیان استفاده کنید

هم چنین موسسه پرستاری کیان، یکی از مراکزی است که به صورت 24 ساعته آماده ارائه خدماتی مانند اعزام پزشک متخصص به منزل ، رادیولوژی در منزل، تزریقات در منزل، تزریق سرم در منزل و آمبولانس خصوصی در منزل میباشد .

مقالات سایت